تیپ زمانی یا کرونوتایپ: جغد شب هستید یا چکاوک صبح (Chronotype: Night Owl or Early Bird)

ریتم سیرکادین (شبانه روزی) مسؤول اصلی تنظیم چرخه خواب و بیداری موجودات است. هر انسانی یک الگوی ثابت بیست و چهار ساعته را در برنامه خواب و بیداری خود دارد که تیپ زمانی یا کرونوتایپ نامیده می شود و در هر فردی با دیگری متفاوت است. برای بعضی افراد اوج بیداری در اوایل روز و حداکثر خواب آلودگی در اوایل شب اتفاق می افتد و برای بعضی دیگر کاملا فرق دارد.

افراد تیپ صبحگاهی که حدود ۴۰ درصد جمعیت را تشکیل می دهند، ترجیح می دهند که در هنگام طلوع آفتاب یا حوالی آن بیدار شوند. این افراد که اصطلاحا چکاوک صبح هم نامیده می شوند در ساعات اولیه روز بهترین عملکرد را دارند و در اوایل شب دچار کسالت و خواب آلودگی می شوند. دسته دیگر افراد تیپ شبانگاهی هستند که تقریبا ۳۰ درصد جمعیت را تشکیل می دهند و اصطلاحا جغد شب نامیده می شوند. این افراد به طور طبیعی ترجیح می دهند دیرتر به رختخواب بروند و متعاقبا صبح روز بعد دیرتر یا حتی ظهر و بعد از ظهر از خواب بیدار شوند. برخلاف چکاوک های صبحگاهی، جغد های شب هرچقدر هم تلاش کنند غالبا نمی توانند شبها زود بخوابند و طبیعتا به علت دیر خوابیدن از زود بیدار شدن بیزار هستند و صبحها عملکرد خوبی ندارند، چراکه در اوایل صبح علیرغم بیدار شدن مغز آنها همچنان در حالتی شبیه خواب است و مدت زمانی طول می کشد تا به اصطلاح موتورشان گرم شود. این افراد بالعکس در ساعات پایانی شب انرژی کافی برای انجام فعالیت‌ها و مطالعه را دارند. در کل جغدها افرادی خلاق تر، دمدمی مزاج تر، عصبی تر و افسرده تر و در مقابل چکاوکها افرادی با ثبات تر، شادتر و درونگراتر هستند. ۳۰ درصد بقیه مردم هم بین تیپ صبحگاهی و شبانگاهی قرار دارند.

تیپ زمانی قویا توسط ژنتیک و دی ان ای تعیین می شود و اگر شما جغد شب هستید احتمالا حداقل یکی از والدین شما هم همین گونه هستند. برای تشخیص کرونوتایپ پرسشنامه ها و اکتی گرافی کمک کننده می باشند.

متاسفانه علیرغم اینکه جغدهای شب به انتخاب خودشان اینگونه نشده اند، تعصب جامعه به شروع زودهنگام روز کاری منجر به رفتار ناعادلانه و زدن برچسب تنبلی در روز و بی انضباطی در زمان خواب به آنها می شود. به علاوه افراد تیپ شبانگاهی به صورت مزمن در معرض خواب ناکافی هستند که آنها را مستعد بیماری‌هایی از قبیل افسردگی، اضطراب، دیابت، سرطان، سکته قلبی و مغزی می کند.

ما به زمان بندی های کاری انعطاف پذیری نیاز داریم که بهتر بتوانند با تمام تیپهای زمانی مطابقت داشته باشند، چرا که عدم سازگاری فعالیت شغلی و اجتماعی با ساعت بیولوژیکی و کرونوتایپ منجر به اختلالات ریتم سیرکادین می شود. توصیه می شود در هنگام انتخاب شغل و یا انجام امور شخصی و اجتماعی به ساعت درونی بدنتان توجه داشته باشید و در صورت نیاز با پزشک فوق تخصص اختلالات خواب مشورت کنید.